Valuable Knowledge61 – Explore Health, Vastu, and Ayurveda tips for natural wellness, harmony, and prosperity. Learn remedies, lifestyle guides, and ancient wisdom for a better life.

рдоंрдЧрд▓рд╡ाрд░, 28 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2025

рдЗрдо्рдпूрдиिрдЯी рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдШрд░ेрд▓ु рдЙрдкाрдп



рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рдмрджрд▓рддे рдоौрд╕рдо, рдк्рд░рджूрд╖рдг рдФрд░ рддрдиाрд╡ рд╕े рд╢рд░ीрд░ рдХो рдмрдЪाрдП рд░рдЦрдиा рдЖрд╕ाрди рдирд╣ीं рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЕрдЪ्рдЫी рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЖрдк рдЕрдкрдиी рд░ोрдЧ рдк्рд░рддिрд░ोрдзрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдХो рдмिрдиा рджрд╡ाрдЗрдпों рдХे, рд╕िрд░्рдл рдХुрдЫ рдШрд░ेрд▓ू рдФрд░ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЙрдкाрдпों рд╕े рдордЬ़рдмूрдд рдмрдиा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдордЬрдмूрдд рдЗрдо्рдпूрдиिрдЯी рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рдХрдо рдмीрдоाрд░िрдпाँ, рдЬ़्рдпाрджा рдКрд░्рдЬा рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп। рдЖрдЗрдП рдЬाрдирддे рд╣ैं рдРрд╕े рдЖрд╕ाрди рдЙрдкाрдп рдЬिрди्рд╣ें рдЕрдкрдиाрдХрд░ рдЖрдк рдШрд░ рдмैрдаे рдЕрдкрдиी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖ा рдХ्рд╖рдорддा рдмрдв़ा рд╕рдХрддे рд╣ैं।

<img src="рдЗрдо्рдпूрдиिрдЯी рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдШрд░ेрд▓ु рдЙрдкाрдп.jpg" alt="image of drinking water">

1. рд╕ुрдмрд╣ рдХा рд╕рд╣ी рд╕рдордп рд╢рд░ीрд░ рдХो рдЬрдЧाрдиे рдФрд░ рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХो рд╕рдХ्рд░िрдп рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ोрддा рд╣ै।

рдХ्рдпा рдХрд░ें---

рд╕ुрдмрд╣ рдЙрдардХрд░ рдЧुрдирдЧुрдиा рдкाрдиी рдпा рдиींрдмू-рд╢рд╣рдж рд╡ाрд▓ा рдкाрдиी рдкिрдПँ।

рдеोрдб़ी рджेрд░ рд╕ूрд░्рдп рдирдорд╕्рдХाрд░ рдпा рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо рдХрд░ें рдЗрд╕рд╕े рд╢рд░ीрд░ рдоें рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдмрдв़рддी рд╣ै рдФрд░ рдЗрдо्рдпूрди рдХोрд╢िрдХाрдПँ рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ोрддी рд╣ैं।

рд╕ुрдмрд╣ рдХी рдзूрдк рд╕े рд╡िрдЯाрдоिрди-D рднी рдоिрд▓рддा рд╣ै, рдЬो рдЗрдо्рдпूрдиिрдЯी рдХे рд▓िрдП рдмेрд╣рдж рдЬ़рд░ूрд░ी рд╣ै।

2. рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдХाрдв़ा рдпा рд╣рд░्рдмрд▓ рдЯी рднाрд░рдд рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рд╣рдоेрд╢ा рд╕े рд░ोрдЧ рдк्рд░рддिрд░ोрдзрдХ рд╢рдХ्рддि рдмрдв़ाрдиे рдХा рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рддрд░ीрдХा рд░рд╣ा рд╣ै।

рд╕ाрдордЧ्рд░ी (1 рдХрдк рдХे рд▓िрдП)

1 рдЫोрдЯा рдЯुрдХрдб़ा рдЕрджрд░рдХ

3-4 рддुрд▓рд╕ी рдХे рдкрдд्рддे

1/4 рдЪрдо्рдордЪ рд╣рд▓्рджी

1 рд▓ौंрдЧ

1 рдЫोрдЯा рдЯुрдХрдб़ा рджाрд▓рдЪीрдиी

рд╡िрдзि- рд╕рдмрдХो рдкाрдиी рдоें рдЙрдмाрд▓ें, рдЫाрдиें рдФрд░ рдЧрд░्рдо-рдЧрд░्рдо рдкिрдПँ। рдпрд╣ рдХाрдв़ा рд╡ाрдпрд░рд╕ рдФрд░ рдмैрдХ्рдЯीрд░िрдпा рд╕े рдмрдЪाрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕рд░्рджी-рдЬुрдХाрдо рдЬैрд╕ी рдЫोрдЯी рдмीрдоाрд░िрдпों рдХो рджूрд░ рд░рдЦрддा рд╣ै।

3. рдЗрдо्рдпूрдиिрдЯी рдмрдв़ाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ुрдкрд░-рдлूрдб्рд╕ рдЕрдкрдиाрдПँ, рдЖрдкрдХा рдЦाрдиा рд╣ी рдЖрдкрдХी рджрд╡ा рд╣ै। рдХुрдЫ рдШрд░ेрд▓ू рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде рдРрд╕े рд╣ैं рдЬो рд░ोрдЬрдорд░्рд░ा рдоें рдЗрдо्рдпूрди рд╕िрд╕्рдЯрдо рдХो рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрддे рд╣ैं।

рд╕рдмрд╕े рдЕрд╕рд░рджाрд░ рдЗрдо्рдпूрдиिрдЯी рдлूрдб्рд╕

рд╣рд▓्рджी: рдЗрд╕рдоें рдоौрдЬूрдж рдХрд░्рдХ्рдпूрдоिрди рд╕ंрдХ्рд░рдордг рд╕े рдмрдЪाрддा рд╣ै।

рдЕрджрд░рдХ: рд╢рд░ीрд░ рдХो рдЧрд░्рдо рд░рдЦрддा рд╣ै рдФрд░ рдЧрд▓े рдХी рд╕ूрдЬрди рдХрдо рдХрд░рддा рд╣ै।

рд▓рд╣рд╕ुрди: рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдПंрдЯी-рдмाрдпोрдЯिрдХ рд╣ै।

рддुрд▓рд╕ी: рдлेрдлрдб़ों рдФрд░ рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХे рд▓िрдП рдЕрдоृрдд рд╕рдоाрди рд╣ै।

рд╢рд╣рдж: рдЧрд▓े рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдПंрдЯीрдСрдХ्рд╕िрдбेंрдЯ рд╕े рднрд░рдкूрд░ рд╣ै।

рдЖंрд╡рд▓ा: рд╡िрдЯाрдоिрди-C рдХा рдмेрд╣рддрд░ीрди рд╕्рд░ोрдд, рдЬो рдЗрдо्рдпूрдиिрдЯी рдХी рдиींрд╡ рд╣ै।

4. рд╕ंрддुрд▓िрдд рдФрд░ рддाрдЬ़ा рдЖрд╣ाрд░ рд▓ें- рдЖрдЬрдХрд▓ рдЬंрдХ рдлूрдб, рдХोрд▓्рдб рдб्рд░िंрдХ्рд╕ рдФрд░ рдк्рд░ोрд╕ेрд╕्рдб рдЪीрдЬ़ें рд╢рд░ीрд░ рдХी рдЗрдо्рдпूрдиिрдЯी рдХो рдХрдордЬोрд░ рдХрд░рддी рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдШрд░ рдХा рдмрдиा рдЧрд░्рдо, рдЦाрдиा рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ोрддा рд╣ै।

рдХ्рдпा рдЦाрдПँ-

рджाрд▓ें, рд╕ाрдмुрдд рдЕрдиाрдЬ, рд╣рд░ी рд╕рдм्рдЬिрдпाँ, рдлрд▓

рджेрд╕ी рдШी рдХी рдеोрдб़ी рдоाрдд्рд░ा

рдиींрдмू рдФрд░ рдоौрд╕рдоी рдлрд▓ (Vitamin-C)

рдХ्рдпा рди рдЦाрдПँ-

рдмрд╣ुрдд рддрд▓ी-рднुрдиी рдЪीрдЬ़ें

рдаंрдбी рдб्рд░िंрдХ्рд╕ рдФрд░ рдмाрд╕ी рдЦाрдиा

рдЬ़्рдпाрджा рдЪीрдиी рдпा рдирдордХ

5. рдпोрдЧ рдФрд░ рдз्рдпाрди рдХो рджिрдирдЪрд░्рдпा рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиे рд╕े рддрдиाрд╡ рдЗрдо्рдпूрди рд╕िрд╕्рдЯрдо рдХो рдХрдордЬोрд░ рдХрд░ рджेрддा рд╣ै। рдпोрдЧ, рдз्рдпाрди рдФрд░ рд╢्рд╡ाрд╕-рдХ्рд░िрдпा рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕ंрддुрд▓рди рд▓ाрддी рд╣ै।

рд╕рд░рд▓ рдЖрд╕рди-

рднुрдЬंрдЧाрд╕рди , рд╡рдЬ्рд░ाрд╕рди , рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо (рдЕрдиुрд▓ोрдо-рд╡िрд▓ोрдо, рдХрдкाрд▓рднाрддि) рджिрди рдоें рд╕िрд░्рдл 15-20 рдоिрдирдЯ рдХा рдпोрдЧ рдЖрдкрдХी рдЗрдо्рдпूрдиिрдЯी рдХो рдиेрдЪुрд░рд▓ рддрд░ीрдХे рд╕े рдмрдв़ा рд╕рдХрддा рд╣ै।

6. рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдиींрдж рдФрд░ рдЖрд░ाрдо рд╕े рд╢рд░ीрд░ рдоें white blood cells рдХрдордЬ़ोрд░ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं рдЬो рд░ोрдЧों рд╕े рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╣рд░ рджिрди 7–8 рдШंрдЯे рдХी рдиींрдж рд▓ें рдФрд░ рд╕ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдоोрдмाрдЗрд▓ рдпा рдЯीрд╡ी рд╕े рджूрд░ी рдмрдиाрдПँ। рдЧुрдирдЧुрдиा рджूрдз рдпा рд╣рд▓्рджी рджूрдз рд╕ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдкिрдПँ — рдЗрд╕рд╕े рдиींрдж рдЕрдЪ्рдЫी рдЖрддी рд╣ै рдФрд░ рдЗрдо्рдпूрдиिрдЯी рдордЬрдмूрдд рд╣ोрддी рд╣ै।

7. рд╢рд░ाрдм, рд╕िрдЧрд░ेрдЯ рдпा рдЕрдзिрдХ рдХैрдлीрди рд╢рд░ीрд░ рдХी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╢рдХ्рддि рдХो рдШрдЯाрддे рд╣ैं। рдЗрдирд╕े рджूрд░ी рдмрдиाрдХрд░ рдЖрдк рдЕрдкрдиे рд╢рд░ीрд░ рдХो рдЦुрдж-рдм-рдЦुрдж рд╕्рд╡рд╕्рде рдмрдиा рд╕рдХрддे рд╣ैं।  рдЧрд▓рдд рдЖрджрддों рд╕े рджूрд░ी рдмрдиाрдПँ

8. рдЬрдм рдЖрдк рдЦुрд╢ рд░рд╣рддे рд╣ैं, рд╢рд░ीрд░ рдоें happy hormones рдмрдв़рддे рд╣ैं — рдЬैрд╕े dopamine рдФрд░ serotonin, рдЬो рдЖрдкрдХे immune cells рдХो рд╕рдХ्рд░िрдп рд░рдЦрддे рд╣ैं। рд╣ँрд╕ी рдФрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕ोрдЪ рднी рд╣ै рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рдФрд╖рдз рд╣ै, рд╣рд░ рджिрди рдеोрдб़ा рд╣ँрд╕ें, рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд╕ाрде рд╕рдордп рдмिрддाрдПँ рдФрд░ рдЦुрдж рдХे рд▓िрдП рд╕рдордп рдиिрдХाрд▓ें। рдорди рд╕्рд╡рд╕्рде рд╣ै рддो рд╢рд░ीрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде।

9. рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдкाрдиी рдкिрдПँ рдФрд░ рд╢рд░ीрд░ рдХो рд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ рд░рдЦें

рдкाрдиी рд╢рд░ीрд░ рд╕े рд╡िрд╖ैрд▓े рддрдд्рд╡ों (toxins) рдХो рдмाрд╣рд░ рдиिрдХाрд▓рддा рд╣ै рдФрд░ рдоेрдЯाрдмॉрд▓िрдЬ़्рдо рдХो рд╕рд╣ी рд░рдЦрддा рд╣ै। рд░ोрдЬ़ाрдиा рдХрдо рд╕े рдХрдо 8–10 рдЧिрд▓ाрд╕ рдкाрдиी рдкिрдПँ। рдиाрд░िрдпрд▓ рдкाрдиी, рдЫाрдЫ рдпा рдиींрдмू рдкाрдиी рднी рдЗрдо्рдпूрди рд╕िрд╕्рдЯрдо рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдаंрдбा рдпा рдмрд░्рдл рд╡ाрд▓ा рдкाрдиी рди рдкिрдПँ।

 

10. рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рд╢рд░ीрд░ рдХो рдбिрдЯॉрдХ्рд╕ рдХрд░ें, рдбिрдЯॉрдХ्рд╕ рдХे рдЖрд╕ाрди рддрд░ीрдХे----

> рд╕ुрдмрд╣ рдЦाрд▓ी рдкेрдЯ рдЧुрдирдЧुрдиा рдиींрдмू-рд╢рд╣рдж рдкाрдиी рдкिрдПँ।

> рдПрдХ рджिрди рдлрд▓ рдпा рд╕рдм्рдЬ़िрдпों рдХा рд╣рд▓्рдХा рдЖрд╣ाрд░ рд▓ें।

> рдЪीрдиी рдФрд░ рдирдордХ рдХी рдоाрдд्рд░ा рдШрдЯाрдПँ।

> рдЗрд╕рд╕े рдкाрдЪрди рд╕ुрдзрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрдо्рдпूрдиिрдЯी рдХो рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╢рдХ्рддि рдоिрд▓рддी рд╣ै।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖:-

рдЗрдо्рдпूрдиिрдЯी рдмрдв़ाрдиा рдХोрдИ рдХрдаिрди рдХाрдо рдирд╣ीं рд╣ै рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рд░ोрдЬ़рдорд░्рд░ा рдХी рдХुрдЫ рд╕рд░рд▓ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдФрд░ рдШрд░ेрд▓ू рдЖрджрддें рдЕрдкрдиाрддे рд╣ैं рддो рдЖрдкрдХा рд╢рд░ीрд░ рдЦुрдж рдХो рд╣рд░ рдоौрд╕рдо рдФрд░ рд╕ंрдХ्рд░рдордг рд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпाрдж рд░рдЦिрдП рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖ा рдХ्рд╖рдорддा рджрд╡ाрдЗрдпों рд╕े рдирд╣ीं, рдЬीрд╡рдирд╢ैрд▓ी рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рд╕े рдоिрд▓рддे рд╣ैं। рддो рдЖрдЬ рд╣ी рдЗрди рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдкाрдпों рдХो рдЕрдкрдиाрдПँ рдФрд░ рдЦुрдж рдХो рдордЬ़рдмूрдд, рдКрд░्рдЬाрд╡ाрди рдФрд░ рд░ोрдЧ-рдоुрдХ्рдд рдмрдиाрдПँ।

рдоंрдЧрд▓рд╡ाрд░, 14 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2025

рдШрд░ рдоें рд╕рдоृрдж्рдзि рдХे рд╡ाрд╕्рддु рдЙрдкाрдп

 рдкैрд╕े рдХी рдХрдоी рджूрд░ рдХрд░рдиे рдФрд░ рдШрд░ рдоें рд╕рдоृрдж्рдзि рд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡ाрд╕्рддु рдЙрдкाрдп--------->

рдзрди, рд╕рдоृрдж्рдзि рдФрд░ рд╕्рдеिрд░рддा рд╣рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдЬीрд╡рди рдХे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╕्рддंрдн рд╣ैं। рдкैрд╕ा рдХेрд╡рд▓ рднौрддिрдХ рд╕ुрдЦ рдирд╣ीं рджेрддा, рдмрд▓्рдХि рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕, рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдорди рдХी рд╢ांрддि рднी рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЬрдм рдЬीрд╡рди рдоें рдЖрд░्рдеिрдХ рдЕрдб़рдЪрдиें рдпा рдкैрд╕े рдХी рдХрдоी рдЖрддी рд╣ै, рддो рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рднीрддрд░ рдЪिंрддा рдФрд░ рдЕрд╕ंрддुрд▓рди рдкैрджा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।рд╡ाрд╕्рддु рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд╣рдоाрд░े рдШрд░ рдпा рдХाрд░्рдпрд╕्рдерд▓ рдоें рдКрд░्рдЬा рдХा рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╣рдоाрд░े рдЖрд░्рдеिрдХ рдЬीрд╡рди рд╕े рд╕ीрдзा рд╕ंрдмंрдз рд░рдЦрддा рд╣ै। рдпрджि рдШрд░ рдоें рдКрд░्рдЬा рдХा рд╕ंрддुрд▓рди рдмिрдЧрдб़ рдЬाрддा рд╣ै рдпा рджिрд╢ाрдУं рдХा рд╕рд╣ी рдЙрдкрдпोрдЧ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрддा, рддो рдкैрд╕ों рдХी рд░ुрдХाрд╡рдЯ, рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдЦрд░्рдЪ рдпा рдЖрд░्рдеिрдХ рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдЖ рд╕рдХрддी рд╣ै।рд╕рд╣ी рд╡ाрд╕्рддु рдЙрдкाрдп рдЕрдкрдиाрдХрд░ рд╣рдо рдзрди рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рд╕्рдеिрд░рддा рд▓ा рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдоें рд╕рдоृрдж्рдзि рдмрдв़ा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдиीрдЪे рджिрдП рдЧрдП рдХुрдЫ рд╕рд░рд▓ рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ी рдЯिрдк्рд╕ рдЕрдкрдиाрдХрд░ рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдХो рдзрди-рд╕ंрдкрди्рди рдФрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдКрд░्рдЬा рд╕े рднрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

<img src="рдШрд░ рдоें рд╕рдоृрдж्рдзि рдХे рд╡ाрд╕्рддु рдЙрдкाрдп.jpg" alt="image of money">



1. рдЙрдд्рддрд░ рджिрд╢ा рдХो рд╕ाрдл рдФрд░ рд╕рдХ्рд░िрдп рд░рдЦें

рдЙрдд्рддрд░ рджिрд╢ा рдХे рд╕्рд╡ाрдоी рдХुрдмेрд░ рджेрд╡рддा рд╣ैं, рдЬो рдзрди рдФрд░ рд╕ंрдкрдд्рддि рдХे рджेрд╡ рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं। рдпрджि рдпрд╣ рджिрд╢ा рдЧंрджрдЧी, рдЕрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдпा рднाрд░ी рд╡рд╕्рддुрдУं рд╕े рднрд░ी рд╣ो, рддो рдпрд╣ рдзрди рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХो рд░ोрдХ рд╕рдХрддी рд╣ै।рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрдд्рддрд░ рджिрд╢ा рдоें рдХрднी рднी рдЯूрдЯा рдлрд░्рдиीрдЪрд░, рдЬूрддे, рдкुрд░ाрдиे рдЕрдЦрдмाрд░ рдпा рдХрдЪрд░ा рди рд░рдЦें। рдпрд╣ां рдордиी рдк्рд▓ांрдЯ, рдкाрдиी рдХा рдЫोрдЯा рдлрд╡्рд╡ाрд░ा рдпा рдЪрдордХрджाрд░ рджрд░्рдкрдг рд░рдЦрдиा рдЕрдд्рдпंрдд рд╢ुрдн рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдз्рдпाрди рд░рдЦें рдХि рджрд░्рдкрдг рд╕े рдоुрдЦ्рдп рдж्рд╡ाрд░ рдпा рддिрдЬोрд░ी рдХी рд╕ीрдзी рдЭрд▓рдХ рди рдкрдб़े। рдЙрдд्рддрд░ рджिрд╢ा рдХो рдЬिрддрдиा рд╣рд▓्рдХा, рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдФрд░ рдЙрдЬрд▓ा рд░рдЦेंрдЧे, рдЙрддрдиा рд╣ी рдЖрдкрдХे рдШрд░ рдоें рд╕рдоृрдж्рдзि рдХा рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдмрдиा рд░рд╣ेрдЧा।

2. рдз्рдпाрди рджें – рдоुрдЦ्рдп рдзрди рдХा рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдж्рд╡ाрд░

рдШрд░ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдж्рд╡ाрд░ рдХेрд╡рд▓ рдЕंрджрд░-рдмाрд╣рд░ рдЬाрдиे рдХा рд░ाрд╕्рддा рдирд╣ीं рд╣ै, рдпрд╣ рдКрд░्рдЬा, рдЕрд╡рд╕рд░ рдФрд░ рд╕ंрдкрди्рдирддा рдХा рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдж्рд╡ाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।  рдЯूрдЯा рд╣ुрдЖ рджрд░рд╡ाрдЬ़ा, рдЬंрдЧ рд▓рдЧे рддाрд▓े, рдпा рдЕंрдзेрд░ा рдоुрдЦ्рдп рдж्рд╡ाрд░ рдЕрд╢ुрдн рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं। рджрд░рд╡ाрдЬे рдкрд░ рдЕрдЪ्рдЫी рд░ोрд╢рдиी, рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдФрд░ рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдпोрдЧ्рдп рд╕рдЬाрд╡рдЯ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдоुрдЦ्рдп рдж्рд╡ाрд░ рдХे рдЖрд╕ рдкाрд╕ рдЬूрддे-рдЪрдк्рдкрд▓ рдпा рдХрдЪрд░ा рди рд░рдЦें, рдЗрд╕рд╕े рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдКрд░्рдЬा рдХा рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдмрдв़рддा рд╣ै। рдЬрд╣ां рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╣ोрдЧा, рд╡рд╣ीं рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдХा рдиिрд╡ाрд╕ рднी рд╕्рдеाрдпी рд╣ोрдЧा।

3. рддिрдЬोрд░ी рдпा рд▓ॉрдХрд░ рдХा рд╕рд╣ी рд╕्рдеाрди

рддिрдЬोрд░ी рдпा рд▓ॉрдХрд░ рдзрди рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै। рдпрджि рдЗрд╕े рдЧрд▓рдд рджिрд╢ा рдоें рд░рдЦा рдЬाрдП рддो рдзрди рдХा рдард╣рд░ाрд╡ рдпा рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╡ाрд╕्рддु рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рддिрдЬोрд░ी рджрдХ्рд╖िрдг-рдкрд╢्рдЪिрдо рджिрд╢ा (рдиैрдЛрдд्рдп рдХोрдг)  рдоें рд░рдЦрдиा рд╕рдмрд╕े рд╢ुрдн рд╣ोрддा рд╣ै, рдЗрд╕рдХा рдоुрдЦ рд╣рдоेрд╢ा рдЙрдд्рддрд░ рджिрд╢ा рдХी рдУрд░ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рддिрдЬोрд░ी рдХो рдХिрд╕ी рдмीрдо рдпा рдЦिрдб़рдХी рдХे рд╕ाрдордиे рди рд░рдЦें। рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рддिрдЬोрд░ी рдХे рдЕंрджрд░ рдЧोрд▓्рдбрди рдХрдкрдб़ा, рд╢्рд░ी рдпंрдд्рд░ рдпा рдЪांрджी рдХा рд╕िрдХ्рдХा рд░рдЦрдиा рднी рд╢ुрдн рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЙрдкाрдп рдЖрдкрдХे рдзрди рдХो рд╕्рдеिрд░ рд░рдЦрддा рд╣ै рдФрд░ рдЖрдп рдоें рдиिрд░ंрддрд░ рд╡ृрдж्рдзि рдХा рдоाрд░्рдЧ рдк्рд░рд╢рд╕्рдд рдХрд░рддा рд╣ै।

4. рджрдХ्рд╖िрдг-рдкूрд░्рд╡ рдХोрдиा рдзрди рдФрд░ рдКрд░्рдЬा рдХा рдХोрдиा

рджрдХ्рд╖िрдг-рдкूрд░्рд╡ рджिрд╢ा (рдЕрдЧ्рдиि рдХोрдг) рдЕрдЧ्рдиि рддрдд्рд╡ рд╕े рдЬुрдб़ी рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдзрди рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ां рджीрдкрдХ, рд▓ाрд▓ рд░ंрдЧ рдХी рд╕рдЬाрд╡рдЯ, рдпा рдХ्рд░िрд╕्рдЯрд▓ рдкिрд░ाрдоिрдб рд░рдЦрдиा рд╢ुрдн рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рджिрд╢ा рдоें рд░рд╕ोрдИрдШрд░ рд╣ोрдиा рднी рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдЖрдЧ рдХा рддрдд्рд╡ рдпрд╣ां рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрдиुрдХूрд▓ рд░рд╣рддा рд╣ै। рдз्рдпाрди рд░рдЦें рдХी рдЗрд╕ рдХोрдиे рдоें рдкाрдиी рдХा рд╕्рд░ोрдд рдЬैрд╕े рдПрдХ्рд╡ेрд░िрдпрдо рдпा рдлрд╡्рд╡ाрд░ा рди рд╣ो । рдЗрд╕рд╕े рдзрди рдХी рд╣ाрдиि рдФрд░ рдЦрд░्рдЪे рдмрдв़рдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ोрддी рд╣ै।

5. рд╣рд░े рдкौрдзे рдФрд░ рдмрд╣рддा рдкाрдиी рдзрди рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХे рдк्рд░рддीрдХ

рд╡ाрд╕्рддु рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЬीрд╡िрдд рдкौрдзे,  рдмрд╣рддा рдкाрдиी, рдордиी рдк्рд▓ांрдЯ, рдмांрд╕ рдХा рдкौрдзा рдШрд░ рдХी рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдКрд░्рдЬा рдФрд░ рдзрди рдХे рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХो рдмрдв़ाрддे рд╣ैं, рдЗрди्рд╣ें рдЙрдд्рддрд░ рдпा рдЙрдд्рддрд░-рдкूрд░्рд╡ рджिрд╢ा рдоें рд░рдЦें। рдпрджि рдЖрдк рдШрд░ рдоें рдлрд╡्рд╡ाрд░ा рдпा рдПрдХ्рд╡ेрд░िрдпрдо рд░рдЦрддे рд╣ैं рддो рдЙрд╕рдоें рдкाрдиी рд╣рдоेрд╢ा рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдФрд░ рдмрд╣рддा рд╣ुрдЖ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдЧंрджा рдпा рд░ुрдХा рд╣ुрдЖ рдкाрдиी рдКрд░्рдЬा рдХे рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХो рдмाрдзिрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ुрдХाрд╡рдЯ рдХा рдХाрд░рдг рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП рдкाрдиी рдХो рдиिрдпрдоिрдд рд░ूрдк рд╕े рдмрджрд▓рддे рд░рд╣ें।

6. рдЕрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕े рджूрд░ рд░рд╣ें – рдХ्рд▓рдЯрд░ рд╣рдЯाрдПं

рдШрд░ рдоें рдлैрд▓ी рдЕрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा  рди рдХेрд╡рд▓ рджृрд╢्рдп рд░ूрдк рд╕े рдЦрд░ाрдм рд▓рдЧрддी рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдКрд░्рдЬा рдХो рднी рдЕрд╡рд░ुрдж्рдз рдХрд░рддी рд╣ै। рдЯूрдЯे рдмрд░्рддрди, рдкुрд░ाрдиे рдХाрдЧрдЬ, рдмंрдж рдШрдб़िрдпां рдФрд░ рдЦрд░ाрдм рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ्рд╕ рддुрд░ंрдд рд╣рдЯा рджें, рд╣рд░ рд╣рдл्рддे рдШрд░ рдоें рд╕рдлाрдИ рдХा рдПрдХ рджिрди рддрдп рдХрд░ें рдФрд░ рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдЪीрдЬें рдиिрдХाрд▓ें। рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдФрд░ рд╕ाрдл-рд╕ुрдерд░ा рдШрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдХंрдкрди  рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬो рдзрди рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рдоें рдорджрджрдЧाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬрд╣ां рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рд╣ोрддी рд╣ै рд╡рд╣ीं рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдХा рд╡ाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै।

7. рдзрди рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд╕рд░рд▓ рд▓ेрдХिрди рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рдЙрдкाрдп

рдкूрдЬा рдШрд░ рдпा рдЙрдд्рддрд░-рдкूрд░्рд╡ рджिрд╢ा рдоें рд╢्рд░ी рдпंрдд्рд░ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ें рдФрд░ рд░ोрдЬाрдиा рджीрдкрдХ рдЬрд▓ाрдПं। рджрдХ्рд╖िрдг-рдкूрд░्рд╡ рдХोрдиे рдоें рд╕ुрдмрд╣ рдФрд░ рд╢ाрдо рдШी рдпा рддेрд▓ рдХा рджीрдкрдХ рдЬрд▓ाрдиे рд╕े рдШрд░ рдоें рдзрди-рд╕ंрд╡рд░्рдзрди рдХी рдКрд░्рдЬा рдмрдв़рддी рд╣ै,  рдоुрдЦ्рдп рдж्рд╡ाрд░ рдкрд░ рдХ्рд░िрд╕्рдЯрд▓ рдмॉрд▓, рдкीрддрд▓ рдХी рдШंрдЯी рдпा рд╡िंрдб рдЪाрдЗрдо рд▓рдЧाрдиे рд╕े рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдХंрдкрди рдФрд░ рд╕рдоृрдж्рдзि рдЖрддी рд╣ै рдФрд░ рд╣рд░ рд╢ुрдХ्рд░рд╡ाрд░ рдХो рдШрд░ рдХे рдЙрдд्рддрд░ рджिрд╢ा рдоें рд╕ुрдЧंрдзिрдд рдлूрд▓ рдпा рдЕрдЧрд░рдмрдд्рддी рдЪрдв़ाрдПं — рдпрд╣ рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдкूрдЬा рдХा рд░ूрдк рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ : рд╡ाрд╕्рддु рд╕े рд╕рдоृрдж्рдзि рдХा рдоाрд░्рдЧ

рдпрджि рдЖрдк рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдЖрдкрдХे рдЬीрд╡рди рдоें рд╣рдоेрд╢ा рдзрди, рд╕्рдеिрд░рддा рдФрд░ рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ी рдмрдиी рд░рд╣े, рддो рдЗрди рд╕рд░рд▓ рд╡ाрд╕्рддु рдЙрдкाрдпों рдХो рдЕрдкрдиाрдиा рдЕрдд्рдпंрдд рд▓ाрднрдХाрд░ी рд╣ोрдЧा। рд╕рд╣ी рджिрд╢ा, рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдФрд░ рд╢ुрдн рдк्рд░рддीрдХों рд╕े рдШрд░ рдоें рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдКрд░्рдЬा рдХा рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬрдм рдШрд░ рдХी рдКрд░्рдЬा рд╕ंрддुрд▓िрдд рд╣ोрддी рд╣ै рддो рди рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡ृрдж्рдзि рд╣ोрддी рд╣ै рдмрд▓्рдХि рдоाрдирд╕िрдХ рд╢ांрддि, рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╕ुрдЦ рдФрд░ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рднी рдмрдв़рддा рд╣ै। рд╡ाрд╕्рддु рдХा рд╕ाрд░ рдпрд╣ी рд╣ै —рдЬрд╣ां рдКрд░्рдЬा рдХा рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╕ंрддुрд▓िрдд рд╣ो, рд╡рд╣ीं рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдФрд░ рд╕рдоृрдж्рдзि рдХा рд╕्рдеाрдпी рд╡ाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै।


рдмुрдзрд╡ाрд░, 8 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2025

рд╡ाрд╕्рддु рдкुрд░ुрд╖ рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдХрдм рд╣ुрдИ, рд╡ाрд╕्рддु рдкुрд░ुрд╖ рдХрдеा

 рд╡ाрд╕्рддु рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдХैрд╕े рд╣ुрдИ? – рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡ 


рд╡ाрд╕्рддु рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдЮाрди рдХा рд╡рд╣ рдЕрдирдоोрд▓ рдЦрдЬाрдиा рд╣ै рдЬो рднрд╡рди рдиिрд░्рдоाрдг, рдоंрджिрд░ рдиिрд░्рдоाрдг, рдирдЧрд░ рдпोрдЬрдиा рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рд╕ंрддुрд▓рди рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдИंрдЯ-рдкрдд्рдерд░ рдпा рджीрд╡ाрд░ों рдХा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдКрд░्рдЬा рдк्рд░рд╡ाрд╣, рджिрд╢ाрдУं рдФрд░ рдкंрдЪрдорд╣ाрднूрддों (рдЬрд▓, рд╡ाрдпु, рдЕрдЧ्рдиि, рдЖрдХाрд╢ рдФрд░ рдкृрде्рд╡ी) рдХे рд╕ंрддुрд▓рди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдПрдХ рдЬीрд╡рдирджрд░्рд╢рди рд╣ै। рд╡ाрд╕्рддु рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдордиुрд╖्рдп рдХे рдЬीрд╡рди рдоें рд╕ुрдЦ, рд╢ांрддि, рдзрди, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рд╕рдоृрдж्рдзि рд▓ाрдиा рд╣ै। рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдФрд░ рдкुрд░ाрддाрдд्рдд्рд╡िрдХ рдк्рд░рдоाрдгों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд╡ाрд╕्рддु рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд▓рдЧрднрдЧ 5,000–7,000 рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рд╣ुрдИ рдеी। рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХी рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рд╡ेрдж, рдкुрд░ाрдг рдФрд░ рд╡ैрджिрдХ рд╕рдн्рдпрддा рд╕े рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЖрдЗрдП рдЗрд╕рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рд╕рдордЭें।

<img src="рд╡ाрд╕्рддु рдкुрд░ुрд╖.jpg" alt="image of vastu purush">


1. рд╡ेрджों рд╕े рд╡ाрд╕्рддु рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд (5,000–7,000 рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े)

 рд╡ाрд╕्рддु рдХी рдЬрдб़ें рд╕ीрдзे рд╡ेрджों рдоें рдоिрд▓рддी рд╣ैं। рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЛрдЧ्рд╡ेрдж, рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдФрд░ рдпрдЬुрд░्рд╡ेрдж рдоें рднрд╡рди рдиिрд░्рдоाрдг, рджिрд╢ा, рднूрдоि рдЪрдпрди рдФрд░ рдКрд░्рдЬा рдХे рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдоिрд▓рддा рд╣ै। рд╡ेрджों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░,рдкंрдЪрдорд╣ाрднूрдд – рдкृрде्рд╡ी, рдЬрд▓, рдЕрдЧ्рдиि, рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЖрдХाрд╢ – рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рдкाँрдЪ рдЖрдзाрд░ рддрдд्рд╡ рд╣ैं। рдордиुрд╖्рдп рдХा рд╢рд░ीрд░ рдФрд░ рдШрд░ рджोрдиों рдЗрди्рд╣ीं рддрдд्рд╡ों рд╕े рдмрдиे рд╣ैं। рдк्рд░ाрдЪीрди рдЛрд╖िрдпों рдХा рдоाрдирдиा рдеा рдХि рдЬрдм рдпे рдкंрдЪрдорд╣ाрднूрдд рд╕ंрддुрд▓рди рдоें рд╣ोрддे рд╣ैं, рддрдм рдЬीрд╡рди рдоें рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХрддा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рд╕рдоृрдж्рдзि рдмрдиी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдпрд╣ी рд╡िрдЪाрд░ рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рд╡ाрд╕्рддु рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдоूрд▓ рд╕िрдж्рдзांрдд рдмрдиा। рд╡ेрджों рдоें рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдХिрд╕ी рднी рднूрдоि рдпा рднрд╡рди рдХा рдЪрдпрди рдХрд░рддे рд╕рдордп рджिрд╢ा, рд╕ूрд░्рдп рдХी рдЧрддि, рд╡ाрдпु рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдФрд░ рдЬрд▓ рд╕्рд░ोрддों рдХा рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП, рддाрдХि рд╡рд╣ां рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдКрд░्рдЬा рдХा рд╕рдоुрдЪिрдд рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╣ो рд╕рдХे।

2. рд╡ाрд╕्рддु рдкुрд░ुрд╖ рдХी рдХрдеा (рд▓рдЧрднрдЧ 4,000–5,000 рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े)

 рд╡ाрд╕्рддु рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдкीрдЫे рдПрдХ рд░ोрдЪрдХ рдкौрд░ाрдгिрдХ рдХрдеा рднी рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ै, рдЬिрд╕े рд╡ाрд╕्рддु рдкुрд░ुрд╖ рдХी рдХрдеा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдкुрд░ाрдгों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдПрдХ рдмाрд░ рджेрд╡рддाрдУं рдФрд░ рдЕрд╕ुрд░ों рдХे рдмीрдЪ рднрдпंрдХрд░ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ। рдЙрд╕ рдпुрдж्рдз рдХे рджौрд░ाрди рдПрдХ рд╡िрд╢ाрд▓рдХाрдп рджैрдд्рдп рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ुрдЖ, рдЬिрд╕рдХी рд╢рдХ्рддि рдЗрддрдиी рдк्рд░рдЪंрдб рдеी рдХि рдЙрд╕рдиे рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдХो рд╕ंрдХрдЯ рдоें рдбाрд▓ рджिрдпा। рднрдЧрд╡ाрди рдм्рд░рд╣्рдоा рдФрд░ рдЕрди्рдп рджेрд╡рддाрдУं рдиे рдоिрд▓рдХрд░ рдЙрд╕ рджैрдд्рдп рдХो рдзрд░рддी рдкрд░ рджрдмा рджिрдпा। рджेрд╡рддाрдУं рдиे рдЙрд╕рдХी рдЖрдХृрддि рдХो рджिрд╢ाрдУं рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХिрдпा, рдФрд░ рд╣рд░ рджिрд╢ा рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдПрдХ-рдПрдХ рджेрд╡рддा рдХो рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा। рдЗрд╕ी рдЖрдХृрддि рдХो “рд╡ाрд╕्рддु рдкुрд░ुрд╖ рдоंрдбрд▓” рдХрд╣ा рдЧрдпा, рдЬो рдЖрдЬ рднी рд╡ाрд╕्рддु рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ै। рд╡ाрд╕्рддु рдкुрд░ुрд╖ рдХे рд╕िрд░ рдХो рдЙрдд्рддрд░-рдкूрд░्рд╡ рджिрд╢ा рдоें рдФрд░ рдкैрд░ों рдХो рджрдХ्рд╖िрдг-рдкрд╢्рдЪिрдо рджिрд╢ा рдоें рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд░्рдп рдоें рджिрд╢ाрдУं рдХा рд╕ंрддुрд▓рди рдФрд░ рдкूрдЬा рд╡िрдзि рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। рдЖрдЬ рднी рдХिрд╕ी рднी рдирдП рднрд╡рди рдпा рдШрд░ рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╡ाрд╕्рддु рдкूрдЬрди рдФрд░ рд╡ाрд╕्рддु рдкुрд░ुрд╖ рдХी рдЖрд░ाрдзрдиा рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдиिрднाрдИ рдЬाрддी рд╣ै।

3. рд╢िрд▓्рдкिрдпों рдФрд░ рдЧ्рд░ंрдеों рдоें рд╡िрд╕्рддाрд░ (2500–3000 рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े)

рд╡ाрд╕्рддु рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХो рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд░ूрдк рджेрдиे рдХा рд╢्рд░ेрдп рд╡िрд╢्рд╡рдХрд░्рдоा рдХो рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрди्рд╣ें  рджेрд╡рд╢िрд▓्рдкी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡िрд╢्рд╡рдХрд░्рдоा рдХे рд╢िрд╖्рдпों рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЖрдЪाрд░्рдпों рдиे рдЗрд╕ рдЬ्рдЮाрди рдХो рдЧ्рд░ंрдеों рдХे рд░ूрдк рдоें рд▓िрдЦा, рдЬिрдирдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ैं –рдордпрдорддрдо्, рдоंрд╕ाрд░, рд╕рдорд░ांрдЧрдг рд╕ूрдд्рд░рдзाрд░, рдЕрдкрд░ाрдЬिрддрдкृрдЪ्рдЫा, рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдкुрд░ाрдг рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдкुрд░ाрдг। рдЗрди рдЧ्рд░ंрдеों рдоें рднрд╡рди рдиिрд░्рдоाрдг, рдоंрджिрд░ рдиिрд░्рдоाрдг, рдирдЧрд░ рдпोрдЬрдиा, рднूрдоि рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг, рдЬрд▓ рдиिрдХाрд╕ी, рджрд░рд╡ाрдЬों рдХी рджिрд╢ा, рдк्рд░рдХाрд╢ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЖрджि рдХे рдиिрдпрдо рдмрдб़ी рдмाрд░ीрдХी рд╕े рдмрддाрдП рдЧрдП рд╣ैं। рдЗрд╕ рдХाрд▓ рдоें рдиिрд░्рдоिрдд рдорд╣рд▓, рдоंрджिрд░ рдФрд░ рдирдЧрд░ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╡ाрд╕्рддु рд╕िрдж्рдзांрддों рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдмрдиाрдП рдЬाрддे рдеे। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдорд╣рд▓ों рдоें рдЙрдд्рддрд░ рджिрд╢ा рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢ рдк्рд░рд╡ेрд╢, рдкूрд░्рд╡ рджिрд╢ा рдоें рдоुрдЦ्рдп рдж्рд╡ाрд░ рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг-рдкрд╢्рдЪिрдо рдоें рднंрдбाрд░рдг рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЬाрддी рдеी। рд╡ाрд╕्рддु рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХेрд╡рд▓ рдзाрд░्рдоिрдХ рдЗрдоाрд░рддों рдоें рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ाрдоाрди्рдп рдЖрд╡ाрд╕ рдФрд░ рдирдЧрд░ рдиिрдпोрдЬрди рдоें рднी рдХिрдпा рдЬाрддा рдеा।

4. рд╕рдн्рдпрддा рдФрд░ рдирдЧрд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ

рд╡ाрд╕्рддु рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХी рдЭрд▓рдХ рд╣рдоें рд╕िंрдзु рдШाрдЯी рд╕рдн्рдпрддा, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рд╣рдб़рдк्рдкा рдФрд░ рдоोрд╣рдирдЬोрджрдб़ो рдХे рдирдЧрд░ों рдоें рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै। рдЙрдирдХी рдЧрд▓िрдпाँ рд╕ीрдзी рд░ेрдЦाрдУं рдоें рдмрд╕ी рдеीं, рдЬрд▓ рдиिрдХाрд╕ी рдХी рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдеी, рдФрд░ рдШрд░ рд╕ूрд░्рдп рдХी рджिрд╢ा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдмрдиाрдП рдЧрдП рдеे — рдпрд╣ рд╕рдм рд╡ाрд╕्рддु рд╕िрдж्рдзांрддों рдХा рдЬीрд╡ंрдд рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै। рдмाрдж рдоें рднाрд░рдд рдХे рдХрдИ рдк्рд░ाрдЪीрди рдоंрджिрд░ рдЬैрд╕े рдЦрдЬुрд░ाрд╣ो, рдХोрдгाрд░्рдХ, рдорджुрд░ै, рдЕрдЬंрддा-рдПрд▓ोрд░ा, рддंрдЬाрд╡ुрд░ рдХा рдмृрд╣рджेрд╢्рд╡рд░ рдоंрджिрд░ рдФрд░ рдоीрдиाрдХ्рд╖ी рдоंрджिрд░ рд╡ाрд╕्рддु рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдиिрд░्рдоिрдд рдХिрдП рдЧрдП। рдЗрди рдоंрджिрд░ों рдХी рд░рдЪрдиा рдоें рдКрд░्рдЬा рдХेंрдж्рд░ (рдЧрд░्рднрдЧृрд╣), рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдж्рд╡ाрд░, рдк्рд░рджрдХ्рд╖िрдгा рдоाрд░्рдЧ рдФрд░ рдоंрдбрдк рдХी рджिрд╢ा рдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдз्рдпाрди рд░рдЦा рдЧрдпा। рд╡ाрд╕्рддु рдХे рдпे рд╕िрдж्рдзांрдд рди рдХेрд╡рд▓ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╢्рд░рдж्рдзा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рдКрд░्рдЬा рдк्рд░рд╡ाрд╣, рдз्рд╡рдиि рддрд░ंрдЧों рдФрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕ंрддुрд▓рди рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдк्рд░рдоाрдг рднी рджेрддे рд╣ैं।

5. рдЖрдзुрдиिрдХ рдпुрдЧ рдоें рд╡ाрд╕्рддु рдХा рдорд╣рдд्рд╡

рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рднрд▓े рд╣ी рдЬीрд╡рдирд╢ैрд▓ी рдмрджрд▓ рдЧрдИ рд╣ो, рд▓ेрдХिрди  рд╡ाрд╕्рддु рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдЖрдЬ рднी рдЙрддрдиा рд╣ी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ै। рдЖрдзुрдиिрдХ рдЖрд░्рдХिрдЯेрдХ्рдЪрд░, рдЗंрдЯीрд░िрдпрд░ рдбिрдЬ़ाрдЗрди рдФрд░ рдЯाрдЙрди рдк्рд▓ाрдиिंрдЧ рдоें рд╡ाрд╕्рддु рдХे рд╕िрдж्рдзांрддों рдХो рдЕрдкрдиाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рд▓ोрдЧ рдЕрдкрдиे рдШрд░, рджрдл्рддрд░, рджुрдХाрди рдпा рдХाрд░рдЦाрдиे рдмрдирд╡ाрддे рд╕рдордп рдКрд░्рдЬा рд╕ंрддुрд▓рди, рд╡ेंрдЯिрд▓ेрд╢рди, рд╕ूрд░्рдп рдХी рджिрд╢ा, рдФрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕्рдкेрд╕ рдк्рд▓ाрдиिंрдЧ рдкрд░ рдз्рдпाрди рджेрддे рд╣ैं — рдЬो рд╕рдм рд╡ाрд╕्рддु рд╕े рдк्рд░ेрд░िрдд рд╣ैं। рд╡ाрд╕्рддु рдХो рдЕрдм рдХेрд╡рд▓ рдзाрд░्рдоिрдХ рдоाрди्рдпрддा рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди (Natural Science) рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рджेрдЦा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рджेрдЦा рдЬाрдП рддो рд╡ाрд╕्рддु рдХा рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдиिрдпрдо рд╕ूрд░्рдп рдХी рд░ोрд╢рдиी, рд╣рд╡ा рдХे рдк्рд░рд╡ाрд╣, рддाрдкрдоाрди рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдФрд░ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕ंрддुрд▓рди рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдЙрдд्рддрд░-рдкूрд░्рд╡ рджिрд╢ा рд╕े рд╕ुрдмрд╣ рдХी рд╕ूрд░्рдп рдХिрд░рдгें рдЖрддी рд╣ैं рдЬो рд╢ुрдж्рдз рдФрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдКрд░्рдЬा рджेрддी рд╣ैं, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡рд╣ां рдкूрдЬा рд╕्рдерд▓ рдпा рдЬрд▓ рд╕्рд░ोрдд рд░рдЦрдиा рд╢ुрдн рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рджрдХ्рд╖िрдг-рдкрд╢्рдЪिрдо рджिрд╢ा рдоें рднाрд░ी рд╡рд╕्рддुрдПं рдпा рднंрдбाрд░рдг рд░рдЦрдиा рдШрд░ рдХी рд╕्рдеिрд░рддा рдмрдв़ाрддा рд╣ै।

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рд╡ाрд╕्рддु рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рднाрд░рдд рдХी рд╡ैрджिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा, рдкुрд░ाрдгों рдФрд░ рд╢िрд▓्рдкрд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рд╕े рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдЖ। рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдк्рд░рдХृрддि рдФрд░ рдоाрдирд╡ рдЬीрд╡рди рдХे рд╕ाрдоंрдЬрд╕्рдп рдХा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╣ै। рд╡ाрд╕्рддु рд╣рдоें рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рдЬрдм рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдЬीрд╡рдирд╢ैрд▓ी, рдШрд░ рдФрд░ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдХो рджिрд╢ाрдУं рдФрд░ рдКрд░्рдЬा рдХे рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдиिрдпрдоों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдвाрд▓рддे рд╣ैं, рддрдм рд╣рдоाрд░ा рдЬीрд╡рди рдЕрдзिрдХ рд╕ंрддुрд▓िрдд, рд╢ांрддिрдкूрд░्рдг рдФрд░ рд╕рдоृрдж्рдзि рдмрдирддा рд╣ै। рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЖрдЬ рдХे рдЖрдзुрдиिрдХ рджौрд░ рддрдХ, рд╡ाрд╕्рддु рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдиे рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рдХिрдпा рд╣ै рдХि рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдКрд░्рдЬा рдХा рд╕рд╣ी рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдЬीрд╡рди рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдХो рдмрджрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै —рдЬрд╣ाँ рд╡ाрд╕्рддु рдХा рдкाрд▓рди рд╣ोрддा рд╣ै, рд╡рд╣ाँ рд▓рдХ्рд╖्рдоी, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рд╕ुрдЦ рд╕्рд╡рдпं рдиिрд╡ाрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं।


рд╕ोрдорд╡ाрд░, 8 рд╕िрддंрдмрд░ 2025

рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рд╣िंрджी рдоें


 
рдкрд░िрдЪрдп

рдЖрдкрдХे рд╕ाрдордиे рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣िंрджी рдоें рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж, рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХे рджो рд╢рдм्рджोंрдЖрдпुрд░” (рдЬीрд╡рди) рдФрд░рд╡ेрджрдЬ्рдЮाрди рд╕े рдоिрд▓рдХрд░ рдмрдиा рд╣ै। рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рд░ोрдЧों рдХा рдЙрдкрдЪाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рдкрдж्рдзрддि рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдкूрд░्рдг рдЬीрд╡рди рджрд░्рд╢рди рд╣ै, рдЬिрд╕рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рднाрд░рдд рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 5000 рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рд╣ुрдИ рдеी। рдЬिрд╕рдХी рдк्рд░рдоाрдг рд╡ेрджों рдоें рдоिрд▓рддी рд╣ैं। рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХा рдоूрд▓ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ैрд╢рд░ीрд░, рдорди рдФрд░ рдЖрдд्рдоा рдХा рд╕ंрддुрд▓рди рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा। рдпрд╣ी рд╕ंрддुрд▓рди рд╕्рд╡рд╕्рде рдЬीрд╡рди рдХी рдХुंрдЬी рд╣ै।рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рдЬрдм рд▓ोрдЧ рддрдиाрд╡, рдЕрд╕ंрддुрд▓िрдд рдЦाрди-рдкाрди рдФрд░ рдк्рд░рджूрд╖рдг рд╕े рдкрд░ेрд╢ाрди рд╣ैं, рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдПрдХ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╕рдоाрдзाрди рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

<img src="рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рд╣िंрджी рдоें.jpg" alt="image of ayurveda">


рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕

рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдЕрдерд░्рд╡рд╡ेрдж рдоें рдоिрд▓рддा рд╣ै।

рдЪрд░рдХ рд╕ंрд╣िрддा рдоें рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдФрд░ рдФрд╖рдзिрдпों рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рдЬ्рдЮाрди рд╣ै।

рд╕ुрд╢्рд░ुрдд рд╕ंрд╣िрддा рд╢рд▓्рдп рдЪिрдХिрдд्рд╕ा (рд╕рд░्рдЬрд░ी) рдХा рдЖрдзाрд░ рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै।

рдЕрд╖्рдЯांрдЧ рд╣ृрджрдпрдо् рдоें рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХे рдЖрда рдЕंрдЧों рдХा рд╡рд░्рдгрди рд╣ै।

рдпрд╣ рд╕рдм рдЧ्рд░ंрде рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХेрд╡рд▓ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХा рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рднी рд╣ै।

рдФрд░ рдкрдв़ें- рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХे рдмाрд░े рдоें 

рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХा рдоूрд▓ рдЖрдзाрд░ рд╣ै рдд्рд░िрджोрд╖ рд╕िрдж्рдзांрдд

1. рд╡ाрдд рджोрд╖рдЧрддि, рд╢्рд╡рд╕рди, рд░рдХ्рдд рд╕ंрдЪाрд░ рдФрд░ рд╕्рдиाрдпु рддंрдд्рд░ рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

2. рдкिрдд्рдд рджोрд╖  рдкाрдЪрди, рддाрдкрдоाрди рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

3. рдХрдл рджोрд╖  рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╕्рдеिрд░рддा, рд╕्рдиेрд╣ рдФрд░ рдк्рд░рддिрд░ोрдзрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ै।

рдЬрдм рдпे рддीрдиों рджोрд╖ рд╕ंрддुрд▓िрдд рд░рд╣рддे рд╣ैं рддो рд╢рд░ीрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рд╣рддा рд╣ै, рдЕрди्рдпрдеा рд░ोрдЧ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддे рд╣ैं।

рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдоें рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा

рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХेрд╡рд▓ рд░ोрдЧ рдХा рди рд╣ोрдиा рдирд╣ीं рд╣ै। рд╕ुрд╢्рд░ुрдд рд╕ंрд╣िрддा рдХрд╣рддी рд╣ै

рд╕рдорджोрд╖ः рд╕рдоाрдЧ्рдиिрд╢्рдЪ рд╕рдордзाрддु рдорд▓рдХ्рд░िрдпः। рдк्рд░рд╕рди्рдиाрдд्рдоेрди्рдж्рд░िрдп рдордиः рд╕्рд╡рд╕्рде рдЗрдд्рдпрднिрдзीрдпрддे॥

рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдХि рджोрд╖, рдЕрдЧ्рдиि, рдзाрддु рдФрд░ рдорд▓ рд╕ंрддुрд▓िрдд рд╣ों рддрдеा рдорди рдФрд░ рдЖрдд्рдоा рдк्рд░рд╕рди्рди рд╣ों, рддрднी рд╡्рдпрдХ्рддि рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд╕्рд╡рд╕्рде рд╣ै।

 

рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЬीрд╡рдирд╢ैрд▓ी 

1. рджिрдирдЪрд░्рдпा

> рдм्рд░рд╣्рдордоुрд╣ूрд░्рдд рдоें рдЙрдардиा

рдпोрдЧ рдФрд░ рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо рдХрд░рдиा

рд╕рдордп рдкрд░ рднोрдЬрди рдФрд░ рдиींрдж рд▓ेрдиा

2. рдЛрддुрдЪрд░्рдпा

рдЛрддु рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЖрд╣ाрд░-рд╡िрд╣ाрд░ рдмрджрд▓рдиा

рдЧрд░्рдоिрдпों рдоें рдаंрдбे рдФрд░ рд╣рд▓्рдХे рднोрдЬрди

рд╕рд░्рджिрдпों рдоें рдкौрд╖्рдЯिрдХ рдФрд░ рдКрд░्рдЬाрд╡ाрди рдЖрд╣ाрд░

3. рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░

рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рднोрдЬрди рдХो рдФрд╖рдзि рдоाрдирддा рд╣ै। "рдЬैрд╕ा рднोрдЬрди рд╡ैрд╕ा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп" – рдпрд╣ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХा рдоूрд▓ рд╕िрдж्рдзांрдд рд╣ै।

4. рдпोрдЧ рдФрд░ рдз्рдпाрди

рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдФрд░ рдпोрдЧ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рдкूрд░рдХ рд╣ैं। рдпрд╣ рд╢рд░ीрд░ рдФрд░ рдорди рдХो рд╕ंрддुрд▓िрдд рд░рдЦрддे рд╣ैं।

5. рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЙрдкрдЪाрд░ рдкрдж्рдзрддिрдпाँ

рдЬрдб़ी-рдмूрдЯिрдпाँ рдФрд░ рдФрд╖рдзिрдпाँрдЬैрд╕े рдЕрд╢्рд╡рдЧंрдзा, рдд्рд░िрдлрд▓ा, рдиीрдо, рд╣рд▓्рджी।

рдкंрдЪрдХрд░्рдорд╢рд░ीрд░ рдХो рд╡िрд╖ाрдХ्рдд рддрдд्рд╡ों рд╕े рдоुрдХ्рдд рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा (рд╡рдорди, рд╡िрд░ेрдЪрди, рдмрд╕्рддी, рдирд╕्рдп, рд░рдХ्рддрдоोрдХ्рд╖рдг)

>  рд░рд╕ाрдпрди рдЪिрдХिрдд्рд╕ाрдЙрдо्рд░ рдмрдв़рдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдзीрдоा рдХрд░рдиा рдФрд░ рд░ोрдЧ рдк्рд░рддिрд░ोрдзрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдмрдв़ाрдиा।

рдЖрд╣ाрд░ рдЪिрдХिрдд्рд╕ाрд░ोрдЧ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЖрд╣ाрд░ рдоें рдмрджрд▓ाрд╡।

рдоाрдирд╕िрдХ рдЪिрдХिрдд्рд╕ाрдз्рдпाрди, рдк्рд░ाрдгाрдпाрдо рдФрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕ोрдЪ рд╕े рдоाрдирд╕िрдХ рд╕ंрддुрд▓рди।

 рдЕрдзिрдХ рдЬाрдиे- рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХ्рдпा рд╣ै?

рдЖрдзुрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХा рдорд╣рдд्рд╡

* рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖ा рд╢рдХ्рддि рдХो рдмрдв़ाрддा рд╣ै।

* рдордзुрдоेрд╣, рдЙрдЪ्рдЪ рд░рдХ्рддрдЪाрдк, рдЧрдаिрдпा рдЬैрд╕ी рдХ्рд░ॉрдиिрдХ рдмीрдоाрд░िрдпों рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рдоें рдорджрджрдЧाрд░।

* рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рд░ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдпोрдЧ рдФрд░ рдз्рдпाрди рдЕрдд्рдпंрдд рдЙрдкрдпोрдЧी।

* рд╕्рдХिрдирдХेрдпрд░ рдФрд░ рд╣ेрдпрд░рдХेрдпрд░ рдоें рднी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдиुрд╕्рдЦे рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп।

рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЖрдЬ рджुрдиिрдпा рднрд░ рдоें рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХो рдорд╣рдд्рд╡ рджिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।

 рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж

* рдЕрдоेрд░िрдХा, рдпूрд░ोрдк рдФрд░ рдПрд╢िрдпा рдХे рдХрдИ рджेрд╢ों рдоें рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдХ्рд▓ीрдиिрдХ рдФрд░ рд░िрд╕рд░्рдЪ рд╕ेंрдЯрд░ рд╣ैं।

* рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ंрдЧрдарди (WHO) рднी рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдк्рд░рдгाрд▓िрдпों рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджे рд░рд╣ा рд╣ै।

* рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдФрд░ рд╣рд░्рдмрд▓ рдк्рд░ोрдбрдХ्рдЯ्рд╕ рдХी рдоांрдЧ рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ै।

рдЕрдХ्рд╕рд░ рдкूрдЫे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рд╢्рди

Q. рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХ्рдпा рд╣ै?

Ans:- рд╢рд░ीрд░, рдорди рдФрд░ рдЖрдд्рдоा рдХा рд╕ंрддुрд▓рди рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा।

 

Q. рдХ्рдпा рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХेрд╡рд▓ рдЬрдб़ी-рдмूрдЯिрдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै?

Ans:-  рдирд╣ीं, рдпрд╣ рдЬीрд╡рдирд╢ैрд▓ी, рдЖрд╣ाрд░, рдпोрдЧ рдФрд░ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╕ंрдкूрд░्рдг рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╣ै।

Q. рдХ्рдпा рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдЖрдзुрдиिрдХ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХा рд╡िрдХрд▓्рдк рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै?

Ans:- рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдЖрдзुрдиिрдХ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХा рд╡िрдХрд▓्рдк рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рдХा рдкूрд░рдХ рд╣ै। рдпрд╣ рдЦाрд╕рдХрд░ рдХ्рд░ॉрдиिрдХ рдмीрдоाрд░िрдпों рдФрд░ рдк्рд░िрд╡ेंрдЯिрд╡ рд╣ेрд▓्рде рдоें рдЕрдд्рдпंрдд рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ै।

Q. рдХ्рдпा рдЖрдпुрд░्рд╡ेрджिрдХ рдЙрдкрдЪाрд░ рдХे рд╕ाрдЗрдб рдЗрдлेрдХ्рдЯ рд╣ोрддे рд╣ैं?

Ans:- рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдирд╣ीं, рд▓ेрдХिрди рдЧрд▓рдд рддрд░ीрдХे рд╕े рдпा рдмिрдиा рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рд╕рд▓ाрд╣ рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдкрд░ рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।


рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░ाрдЪीрди рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЖрдзुрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рд╣ै। рдпрд╣ рд╣рдоें рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХिрдк्рд░рдХृрддि рдХे рд╕ाрде рд╕ाрдоंрдЬрд╕्рдп рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ें, рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЬीрд╡рдирд╢ैрд▓ी рдЕрдкрдиाрдПँ, рдФрд░ рд╢рд░ीрд░-рдорди-рдЖрдд्рдоा рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦें।рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХो рдЖрдЬ рдЬीрд╡рди рдХी рдХрд▓ा рдФрд░ рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।

рд╢ुрдХ्рд░рд╡ाрд░, 5 рд╕िрддंрдмрд░ 2025

рдШрд░ рдкрд░ рдмрдиाрдПं рдХुрд░рдХुрд░ी рдФрд░ рд╕्рд╡ाрджिрд╖्рдЯ рд╕ोрд╣рди рдкाрдкрдб़ी


рд╕ोрди
рдкाрдкрдб़ी рдПрдХ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдФрд░ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рднाрд░рддीрдп рдоिрдаाрдИ рд╣ै, рдЬो рдЕрдкрдиे рд╣рд▓्рдХे, рдкрд░рддрджाрд░ рдФрд░ рдоुँрд╣ рдоें рдШुрд▓ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕्рд╡ाрдж рдХे рд▓िрдП рдорд╢рд╣ूрд░ рд╣ैрдЗрд╕े рдЦाрд╕ рдоौрдХों, рдд्рдпोрд╣ाрд░ों  рдФрд░ рдоेрд╣рдоाрдирдирд╡ाрдЬ़ी рдХे рд╕рдордп рдкрд░ोрд╕ा рдЬाрддा рд╣ै рдЗрдП рдоिрдаाрдИ рдЬो рдорд╣ीрди  рдзाрдЧों рдЬैрд╕ी рдкрд░рддों рд╕े рдмрдиा рд╣ोрддा рд╣ै рдпрд╣ि рдЗрд╕  рдоिрдаाрдИ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрд░ा рдЦाрд╕िрдпрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдмेрд╕рди (рдЪрдиे рдХा рдЖрдЯा) рдоैрджा, рдШी, рдФрд░ рдЪीрдиी рдХी рдЪाрд╢рдиीрд╕े рддैрдпाрд░рдХी рдЧрдИ рдпрд╣ рдоिрдаाрдИ рдЗрд▓ाрдпрдЪी рдФрд░ рдХेрд╕рд░ рдХी рдЦुрд╢рдмू рд╕े рдФрд░ рднी рдЦाрд╕ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рдКрдкрд░ рд╕े рдбाрд▓े рдЧрдП рдХрдЯे рд╣ुрдП рдмाрджाрдо  рдФрд░ рдкिрд╕्рддा рдЗрд╕рдХा рд╕्рд╡ाрдж рдФрд░ рд░ूрдк рджोрдиों рдмрдв़ा рджेрддे рд╣ैं। рдХुрд░рдХुрд░ी рдФрд░ рд╕्рд╡ाрджिрд╖्рдЯ рд╕ोрди рдкाрдкрдб़ी рдХैрд╕े рдмрдирддी рд╣ै? рдЖрдЗрдП рд╣рдо рдЗрд╕рдХी рд╡िрдзि рдЬाрдирддे
рд╣ैं।

<img src="рд╕्рд╡ाрджिрд╖्рдЯ рд╕ोрд╣рди рдкाрдкрдб़ी.jpg" alt="image of soan papdi">




> 150 рдЧ्рд░ाрдо рдШी

> 1 рдЪрдо्рдордЪ рдкिрд╕ी рд╣ुрдИ рдЗрд▓ाрдпрдЪी

рдЫोрдЯी рд╕ी рдоुрдЯ्рдаी рдХेрд╕рд░ рдзाрдЧे (рд╕ुрдиिрдЧाрд░ рдХे рд▓िрдП)

> рдЪाрд╢рдиी рдХे рд▓िрдП: 100 рдоिрд▓ी рдкाрдиी + 260 рдЧ्рд░ाрдо рдЪीрдиी

> рдЧाрд░्рдиिрд╢ рдХे рд▓िрдП: рдмाрд░ीрдХ рдХрдЯे рдкिрд╕्рддे

 рд╕्рдЯेрдк-рдмाрдп-рд╕्рдЯेрдк (рдмрдиाрдиे рдХी рд╡िрдзि)

1. рдЖрдЯा рдФрд░ рдШी рдХे рдоिрд╢्рд░рдг рддैрдпाрд░ рдХрд░ें

рдПрдХ рдоिрдХ्рд╕िंрдЧ рдмाрдЙрд▓ рдоें рдмेрд╕рди рдФрд░ рдоैрджा рджाрд▓ рдХрд░ рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕े рдоिрд▓ा рд▓ें।рдЕрдм рдордз्рдпрдо рдЖंрдЪ рдкрд░ рдкैрди рдЧрд░рдо рдХрд░ें рдФрд░ рдШी рдкिрдШрд▓ाрдПं। рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЖрдЯे рдХा рдоिрд╢्рд░рдг рджाрд▓ рдХрд░, рд▓рдЧрддाрд░ рд╣िрд▓ाрддे рд░рд╣ें рдЬрдм рддрдХ рдХрдЪ्рдЪा рд╕्рд╡ाрдж рдЦрдд्рдо рди рд╣ो рдЬाрдП, рд▓рдЧрднाрдЧ 20 рдоिрдирдЯ рддрдХ рднूрди рд▓ें। рдЕрдм рдЗрд▓ाрдпрдЪी рдкाрдЙрдбрд░ рдФрд░ рдХेрд╕рд░ рдоिрдХ्рд╕ рдХрд░ें।  рдоिрд╢्рд░рдг рдХो рдеोрдб़ा рдаंрдбा рд╣ोрдиे рджें, рдлिрд░ рдЫрд▓рдиी рдХрд░ рдХे рдЧांрдаें рдиिрдХाрд▓ рджें।

2. рдЕрдм рдЖрдкрдХो рд╕िрдиी рд╕िрд░рдк рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ै

рд╕ॉрд╕ рдкैрди рдоें 100 рдоिрд▓ीрд▓ीрдЯрд░ рдкाрдиी рдФрд░ 260 рдЧ्рд░ाрдо рдЪीрдиी рдоिрд▓ाрдпें।  рдоिрд╢्рд░рдг рдХो рдордз्рдпрдо-рдзीрдоी рдЖंрдЪ рдкрд░ 25рдоिрдирдЯ рддрдХ рдЙрдмाрд▓ рд▓ें рдЬрдм рдЪाрд╢рдиी рдЧाрдв़ी рд╣ो рдЬाрдП рдФрд░ рдЧрд╣рд░ा рдкीрд▓ा рд░ंрдЧ рджिрдЦे। рдЬो рдЪीрдиी рдзाрдЧे рдирдЬ़рд░ рдЖрдиे рд▓рдЧें, рд╡ो рд╕рд╣ी рд╕्рдеिрд░рддा рдХा рд╕ंрдХेрдд рд╣ोрддा рд╣ै।

3. рдПрдХ рдХрдЯोрд░ी рдоें рднुрдиा рд╣ुрдЖ рдЖрдЯा-рдШी рдХा рдоिрд╢्рд░рдг рд░рдЦें.

рдЪीрдиी рдХी рдЪाрд╢рдиी рдХो рд╕ाрд╡рдзाрдиी рд╕े рдЗрд╕ рдоिрд╢्рд░рдг рдоें рдбाрд▓ें рдФрд░ рдеोрдб़ा рдаंрдбा рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдПрдХ рд╣ाрде рдоें рд▓рдХрдб़ी рдХे рдЪрдо्рдордЪ рд▓े рдХрд░ рдоिрд╢्рд░рдг рдФрд░ рдЪाрд╢рдиी рдХो рдоिрдХ्рд╕ рдХрд░рддे рд░рд╣ें рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣ै рдХी рдЪीрдиी рдХे рдзाрдЧे рджिрдЦрдиा рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЬाрдПं

4. рдЕрдм рдЖрдХाрд░ рджेрдиा рдФрд░ рдХाрдЯрдиा рд╣ै

рдеोрдб़ा рдЧрд░्рдо рдоिрд╢्рд░рдг рдПрдХ рддेрд▓ рд▓рдЧी  рдЯ्рд░े рдпा рдк्рд▓ेрдЯ рдкрд░ рдбाрд▓ें рдФрд░ рдбेрдв़ рдЗंрдЪ рдоोрдЯाрдИ рддрдХ рдлैрд▓ाрдПं।рдКрдкрд░ рд╕े рдкिрд╕्рддा рдЫिрдб़рдХें рдФрд░ рдзीрд░े рд╕े рджрдмाрдПं। рдеोреЬा рд╕ा рдЧрд░рдо рд░рд╣рддे рд╣ी рддेрдЬ рдЪाрдХू рд╕े 3 рд╕ेрдоी рдХे рд╡рд░्рдЧ рдоें рдХाрдЯें।  рдХрдорд░े рдХे рддाрдкрдоाрди рдкрд░ рд╕ोрд░ рдбे, рдлिрд░  рдПрдпрд░рдЯाрдЗрдЯ рдХंрдЯेрдирд░ рдоें рд╕्рдЯोрд░ рдХрд░ें 1 рд╕рдк्рддाрд╣ рддрдХ рдаीрдХ рд░рд╣ेंрдЧे।

рд╕ेрд╡ा рд╕ंрдмंрдзी рд╡िрдЪाрд░

> рдд्рдпोрд╣ाрд░ों рдЬैрд╕े рджीрд╡ाрд▓ी, рд░рдХ्рд╖ाрдмंрдзрди рдпा рд╣ोрд▓ी рдкрд░ рдоेрд╣рдоाрдиों рдХो рдкрд░ोрд╕ें।

> рдЧिрдл्рдЯ рдмॉрдХ्рд╕ рдоें рдкैрдХ рдХрд░рдХे рдЕрдкрдиों рдХो рддोрд╣рдлे рдоें рджें। 

> рдЪाрдп рдпा рдХॉрдлी рдХे рд╕ाрде рдоिрдаाрдИ рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдЦाрдИ рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।

рд╕ुрдЭाрд╡ рдФрд░ рдпुрдХ्рддि

1.  рд╣рдоेрд╢ा рдмेрд╕рди рдФрд░ рдоैрджा рдХो рдзीрдоी рдЖंрдЪ рдкрд░ рд╣ी рднूрдиें।

2. рдЪाрд╢рдиी рдХा рд╕рд╣ी рддाрд░ рд╣ोрдиा рдмрд╣ुрдд рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै, рд╡рд░рдиा рдоिрдаाрдИ рдвंрдЧ рд╕े рдирд╣ीं рдЬрдоेрдЧी।

3. рдПрдпрд░рдЯाрдЗрдЯ рдХंрдЯेрдирд░ рдоें рд░рдЦрдиे рдкрд░ рдпрд╣ 1 рд╕рдк्рддाрд╣ рддрдХ рдл्рд░ेрд╢ рд░рд╣рддी рд╣ै।


рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖

рдШрд░ рдкрд░ рдмрдиी рд╣ुрдИ рд╕ोрд╣рди рдкाрдкрдб़ी рди рдХेрд╡рд▓ рд╕्рд╡ाрджिрд╖्рдЯ рд╣ोрддी рд╣ै рдмрд▓्рдХि рд╕ेрд╣рдд рдХे рд▓िрдП рднी рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдоें рдХोрдИ рдк्рд░िрдЬ़рд░्рд╡ेрдЯिрд╡ рдпा рдЖрд░्рдЯिрдлिрд╢िрдпрд▓ рдл्рд▓ेрд╡рд░ рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдЗрд╕ рдЖрд╕ाрди рд░ेрд╕िрдкी рдХो рдлॉрд▓ो рдХрд░рдХे рдЖрдк рднी рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдкрд░ рдоिрдаाрдИ рдХी рд╢ाрди рдмрдв़ा рд╕рдХрддे рд╣ैं।